05.04.2015 Czas kanikuły- czas nauki - autor arch. Urszula Madeja-Kulecka

Czas kanikuły – czas wojaży z dziećmi. Czas nauki – przez zabawę, przez poznawanie świata, przez odkrywanie przez rodziców – w samych rodzicach tej części człowieka, zwanej homo ludens. W książce Johana Huizingi „ Homo ludens – Zabawa jako źródło kultury” światowej sławy orientalista i kulturoznawca podejmuje temat gry-zabawy jako elementu kultury. Od poziomu gry-zabawy z wieku dziecięce-go przechodzimy w dorosłość z zakodowanymi modelami i wypracowanymi mimo-chodem nawykami i preferencjami. O kulturze narodów świadczy styl i sposób spę-dzania czasu wolnego, gdy z homo faber - człowiek przekształca się w homo ludens. Homo ludens nie przestaje być homo sapiens. Ta złożoność ludzkiej natury daje to, co nazywamy kulturą narodów, dorobkiem naukowym i technicznym.

W świat dziecka najłatwiej wkraczamy przez zabawę - przez zabawę możemy uczyć, poszerzać horyzonty, inspirować…

Zabawie i nauce służą muzea – aktualnie wielkie tygle informacji z uruchomionymi niezwykłymi narzędziami - kluczami, otwierającymi cały wielki świat nauki, kultury i sztuki. Warszawskie Centrum Nauki „Kopernik” to jeden z najciekawszych  europej-skich obiektów edukacyjnych, którego rangę zaznaczono przez organizację w 2011 roku konferencji ECSITE (European Network of Science Centres and Museums) – jednego z największych wydarzeń w środowisku skupiającym centra nauki i muzea na świecie.

Partia wejściowa i wnętrze „Kopernika” 

„Kopernik” ma znakomitych poprzedników, chociażby La Villette na przedmieściach Paryża.  W ponad 50-hektarowym parku na terenie dawnych rzeźni w 1986 roku powstał obiekt Cite des Sciences et de l'industrie – Miasto Nauki i Przemysłu.

To centrum nauki dla dzieci, młodzieży, dorosłych. Sam park – Parc de la Villette (1982-1998) to nagrodzone dzieło Bernarda Tschumiego, projektanta jednego z oddanych w ostatnich latach  do użytku – owianych legendą - muzeów europejskich – New Acropolis Museum w Atenach.

Jednym z nowszych obiektów edukacyjnych jest też „Phaeno” – Centrum Nauki i Techniki w Wolfsburgu. Obiekt zaprojektowany przez Zahę Hadid, oddany do użyt-ku w roku 2005, zlokalizowany w „mieście Volkswagena” – z widoczną z wnętrza „Phaeno” fabryką samochodów usytuowaną na przeciwległym brzegu kanału śród-lądowego. Sam obiekt jest wielką żelbetową „rzeźbą wspartą na zwalistych nogach” i uważany za jedną z najlepszych realizacji star-architektki (doceniono jego wizualne walory i obiekt „zagrał” w filmie "The International" -  thrillerze z 2009 roku w reżyserii znanego, i uznanego, niemieckiego reżysera - Toma Tykwera - twórcy „Pachnidła”.

 

Na drugim brzegu Mittellandkanal, naprzeciw Phaeno,  zespół fabryczny Folkswagena  z częścią muzealną  i ogólnodostępnymi terenami ekspozycyjnymi usytuowanymi  na tle zieleni i wody, gdzie nie zabrakło też placu zabaw dla dzieci oraz aneksów zabaw dla najmłodszych we wnętrzach pawilonów ekspozycyjnych. Przy okazji rodzice oglądają zrealizowany masterplan Autostadt autorstwa słynnego biura Henn Architekten  z licznymi pawilonami, w tym realizacją z roku 2012-go – pawilonu Porsche projektu  w/w biura Henn.

Miasta Europy oferują rodzicom i dzieciom atrakcje pokazując świat nauki na wiele sposobów i „zaprzyjaźniając” z różnymi dziedzinami wiedzy. Otwarte w czerwcu 2009 roku Klimahaus Bremerhaven 8° Ost podróżą po południku, na którym leży miasto Bremerhaven, oprowadza gości obiektu po wszystkich strefach klimatycznych na Ziemi. Jednocześnie sam obiekt jest ekologicznym eksperymentem wykorzystującym najnowsze zdobycze techniki  w celu zminimalizowania kosztów  jego eksploatacji. W roku jego  otwarcia stał się jedną z największych atrakcji turystycznych na terenie Niemiec.

Klimahaus - obiekt o „kroplowym” kształcie, usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie centrum hotelowo- kongresowego i ciągu pieszego wzdłuż rzeki Wezery, przy którym usytuowano  inną atrakcję dla rodziców i dzieci - oceanarium ( Zoo am Meer ).

Również muzea sztuki prowadzą intensywne warsztaty dla dzieci mające na celu oswojenie dzieci ze sztuką poprzez szeroko pojętą edukację. Polega ona na przy- bliżaniu problematyki na wiele sposobów - są to lekcje w salach muzealnych, jest to również wyzwalanie kreatywnego widzenia świata, czemu służą pracownie przezna-czone do pracy z dziećmi. Dobrym przykładem obiektu spełniającego taką funkcję  jest Muzeum Architektury w Sztokholmie wraz z Muzeum Sztuki Nowoczesnej ( proj. Rafaelo Moneo- laureat Nagrody Pritzkera w 1996, w 2001 nagrody Miesa van der Rohe, RIBA Royal Gold Medal in 2003 ). Po lewej  stronie widoczny dwuspadowy dach budynku zaadoptowanego na Muzeum Architektury, zintegrowanego z Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

Obcowanie ze sztuką poprzez zabawę.

Maluchy wędrują po salach muzealnych z planem obiektu i wyszukują eksponaty zaznaczone na planie. Na odwrocie kratki mogą narysować „kopię” dzieła, które zapada w ich pamięci. Podobnie dzieci mogą bawić się w Muzeum Narodowym w Warszawie, gdzie realizowane są wycieczki po wybranych działach muzeum dla mam z dziećmi ( już dla maluchów w wieku dwóch lat ), a w letnie weekendy organizowane są warsztaty na świeżym powietrzu na dziedzińcu im. Prof. Stanisława Lorentza. Tego typu lekcje stają się już regułą w większości uznanych muzeów. Ponadto organizowane są doroczne Festiwale Nauki ( i Sztuki) mające na celu upowszechnianie nauki poprzez zabawę i spotkania z przedstawicielami różnych dziedzin nauki. Poniżej przykład z sztokholmskiego Muzeum Architektury. Dzieci mogą zawsze znaleźć rozmówcę. Personel muzeum, oprócz zajęć programowych prowadzi dyskusje z indywidualnymi gośćmi - bez względu na ich wiek.

 

Bliskie Olsztynowi - trójmiejskie obiekty tego typu - dedykowany dzieciom - to gdańskie „HEWELIANUM”  zlokalizowane na terenie zespołu pofortecznego Grodzisko oraz „EKSPERYMENT” na terenie Gdyńskiego Centrum Innowacji. Jak mawiają gospodarze gdyńskiego obiektu - „EXPERYMENT”- to miejsce otwarte dla odkrywców w każdym wieku !”

 

Na zdjęciu fragment ekspozycji prac światowej sławy designera Ives’a Behara, twórcy laptopa za 100 dolarów dla dzieci z Trzeciego Świata. Jego też projektu są widoczne na zdjęciu buteleczki po napojach dla dzieci, które są - po wypiciu ich zawartości - klockami do budowania form przestrzennych (ekspozycja zorganizowana w czasie Gdynia Design Days 2009). Sam obiekt Gdyńskiego Centrum Innowacji jest udanym przykładem rewitalizacji byłej zajezdni trolejbusowej dla potrzeb nauki i przedsiębiorczości.

Budynek dawnej zajezdni…. i nowa siedziba Gdyńskiego Centrum Innowacji – Pomorski Park Naukowo-Technologiczn.

Wiele obiektów muzealnych projektowanych jest z myślą głównie o najmłodszych odbiorcach. Są to muzea zabawek, muzea bajek, lalek i wiele, wiele różnych muzealnych placówek tematycznych. Mała miejscowość Pacanów – znana z przygód Koziołka Matołka - skorzystała z aury stworzonej przez animatora tej postaci i sympatycznego książkowego bohatera uczyniono patronem Europejskiego Centrum Bajki – oczywiście - Koziołka Matołka. Dla zespołu projektowego Kulczyński Architekt Spółka z o.o. insiracją były wspomnienia z dzieciństwa. Bohatera muzeum i jego twórcę - Kornela Makuszyńskiego mogą rodzice, a również i dzieci, „spotkać” oraz  bliżej  poznać dzięki  Muzeum im. Kornela Makuszyńskiego w Zakopanem, które w latach 30-tych nadało pisarzowi honorowe obywatelstwo tego miasta i w którego dawnym mieszkaniu mieści się ta placówka.

W Kielcach od wielu lat funkcjonuje  Muzeum Zabawek i Zabawy. Istnieją liczne informacje ogólnodostępne o muzeach dla dzieci, lub wydzielonych częściach muzeów dla dorosłych, które realizują programy poznawcze poprzez za-bawę wykorzystując różnorakie środki wyrazu celem dotarcia do małego widza. Zawsze odbywa się to poprzez współuczestnictwo dzieci  w zabawach i happeningach inicjowanych i angażujących wyspecjalizowany personel muzeum lub  tp. placówki edukacyjnej. W Muzeum Fryderyka Chopina w Zamku Ostrogskich w War-szawie jest wydzielona część dla dzieci od 3 do 10 lat,  goszcząca również chętnie ludzi znacznie przekraczających te granice wiekowe.

Należy mieć nadzieję, że tartak Raphaelsohnów będzie takim miejscem dla olsztynian i ich dzieci. Przykładem chlubnym jest Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium z niezwykłą inicjatywą - Polską Akademią Dzieci (PAD). Jest to zapewne pierwszy na skalę międzynarodową bezpłatny uniwersytet dla dzieci prowadzony przez dzieci, które są wykładowcami, jak również naukowcami przedstawiającymi  własny „dorobek” naukowy, o czym zapewniają pomysłodawcy i gospodarz obiektu.

 

Zapowiedź zabawy na końcu ścieżki - ozdobione drzewo na trasie prowadzącej do Junibacken na wyspie Djurgarden w Sztokholmie - muzeum poświęconego twórczości Astrid Lindgren.

Wspaniałym przykładem przestrzeni publicznej łączącej element wypoczynku, zabawy i edukacji jest Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema w krakowskim Parku Lotników Polskich. Jest oddziałem Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie. Inspiracją dla Ogrodu było Pole Doświadczeń Zmysłowych w Norymberdze. Krakowski Ogród to ponad 50 interaktywnych instalacji w wydzielonej 6-hektarowej przestrzeni parkowej pośród drzew i krzewów.

Ciekawym przykładem analogicznego placu zabaw jest zewnętrzna część zespołu edukacyjnego powstałego w oparciu o lokalizację uniwersytetu i z inicjatywy jego wykładowców -  „szkoła przyszłych naukowców” - centrum edukacyjne „Universum”w Bremie. Obiekt główny wygląda jak otwierający się orzech piniowy lub wieloryb wyłaniający się z wody.

Zabawy z wodą przy użyciu prostych urządzeń w Universum:

Sposobów na edukację wymyślono wiele. Małym, ale ciekawym przykładem jest ściana z tabliczkami- pytaniami przy zabytkowym zespole klasztornym św. Katarzyny w Stralsundzie, zaadaptowanym już 1951 roku na Niemieckie Muzeum Morskie.

Metalowe tabliczki na odwrocie kryją odpowiedzi wypisane na awersie.

Awers tabliczki i jej rewers:

Stralsund ma też jeszcze jedną niezwykłą atrakcję dla dzieci i dorosłych – OZEANEUM  z jednym z największych akwariów,  jakie można zobaczyć - z 2,6 mln litrów pojemności zbiornikiem dla ponad 2,5 tysiąca ryb ławicowych, które ogląda się za szybą o powierzchni 50 m kw..Obiekt otwarty w roku 2008 zaprojektowało biuro proj. Biuro Behnisch / Stuttgart. Już roku 2009 obiekt był nominowany do nagrody Miesa van der Rohe, a w 2010 roku nagrodzony  nagrodą „Europejskie Muzeum Roku” i w tym samym roku architektoniczną – „International Architectural Award”.

Z Ozeaneum współpracuje Akwarium Gdyńskie – placówka muzealna działająca od 1971 roku W Gdyni można zapoznać się z czterema głównymi biotopami występującymi w świecie wodnym: rafami koralowymi, tonią oceaniczną, głębią Amazonii i Morzem Bałtyckim. W Gdyni można zapoznać się z biotopami Gdyni.

Ale aktualnie w Polsce unikatem w skali światowej  jest otwarte we Wrocławiu inne oceanarium - Afrykarium powstałe z inicjatywy wrocławskiego ZOO. To wyjątkowy na skalę światową kompleks przedstawiający różne ekosystemy związane ze środowiskiem wodnym Czarnego Kontynentu. Projekt opracowany został przez wrocławskie biuro ArC2 fabryka Projektowa. Tak więc w trójkącie Wrocław - Gdynia - Stralsund można „zwiedzić” niemal cały podwodny świat kuli ziemskiej.

Wędrując więc z dziećmi w najbliższej okolicy, gdzieś w Polsce, Europie, w świecie, czas wolny od nauki w szkole można wspaniale wykorzystać na naukę podaną w inny - nieszablonowy sposób - naukę dla najmłodszych i ich rodziców bawiących się wspólnie … i mądrze.

A dla nas - architektów jest to często nauka zawodu. Do realizacji obiektów edukacyjnych dla dzieci  zapraszani są wybitni architekci. Wiele z tych obiektów mówi o architekturze więcej, niż czytamy o nich w profesjonalnych opracowaniach.  Poznajemy te dzieła „przez dotyk”, odczytujemy kontekst miejsca, w którym są usytuowane i  oddychamy powietrzem, które je otacza.

Uczymy się też historii architektury - tej najnowszej.

 

Opracowała: Urszula Madeja-Kulecka ( zdjęcia ze zbiorów własnych)

Olsztyn - lipiec 2012 – kwiecień 2015 r.