05.04.2015 Architektura i wino - autor arch. Urszula Madeja-Kulecka

Wizytówkami winnic są wina przejmując nazwy miejsc, z których pochodzą, miejsca te promując. Dwudziesty wiek przyniósł winnicom kolejne wizytówki – obiekty architektoniczne – „świątynie win”.

Sentencję rzymską  in vino veritas, in aqua sanitas można byłoby w tym miejscu przetransponować - posiłkując się Witruwiszem - na in vino veritas, in architectura – utilitas, firmitas, venustas -  z częstszym przeniesieniem środka ciężkości na to ostatnie.

Na ideę połączenia funkcjonalności z pięknem powołał się fundator José Manuel Ortega, założyciel O. Fournier – winnicy w argentyńskich Andach, należącej do hiszpańskiego rodu winiarzy, zamawiając projekt u architektów - krajan - Eliana Bormida i Mario Yanzón. Realizacja architektonicznych wizytówek winnic ma początek w kalifornijskim zagłębiu winnym Napa Valley, gdzie powstały obiekty projektowane przez Michaela Graves’a ( Clos Pegase - 1987 r.), a po nim przez szwajcarski duet Herzog & de Meuron (Dominus Winery – 1997 r.) aż po Hall Winery w St. Helena oddany do użytku  w 2010 r. wg projektu Franka Gehry’ego.

Europa może poszczycić się również oryginalnymi tego typu obiektami.  

Hiszpanie mogą pochwalić się realizacjami zarówno wymienionego już Franka Gehry’ego - Marqués de Riscal w ich winiarskim zagłębiu La Rioja czy Normana Fostera - Bodega Portia w Ribera del Duero.  Nie zabrakło wśród tych nazwisk Hiszpana - obecnie mieszkającego w Szwajcarii – Santiago Calatravy, który zrealizował w 2001 roku - dla winnicy Bodegas Ysios w miejscowości Laguardia - obiekt nawiązujący wprost do architektury katedr.

Była to pierwsza tego formatu inwestycja w Hiszpanii, która zainspirowała właścicieli winnic do zaproszenia star-architektów - Franka Gehry’ego, Normana Fostera i Zahy Hadid, do realizacji swych flagowych budowli. Obiekt zaprojektowany przez Zahę Hadid to mały pawilon ekspozycyjny na targach żywności w Barcelonie w 2002 roku. Jego uroda zdecydowała, że został przeniesiony do zespołu zabytkowej zabudowy w Haro i łącznie z historycznymi budynkami  jest wizytówką  winnic założonych przez ród Heredia.

Z kolei realizacja projektu Franka Gehry’ego to wielofunkcyjny kompleks mieszczący również hotel, spa, restaurację, muzeum i sklep. Całość przykryta wstęgą tytanowych dachów przypomina inną realizację tegoż autora w Hiszpanii - muzeum w Bilbao.

Boom na nowoczesną architekturę  winnic kontynuują z wielkim powodzeniem hiszpańscy architekci i kolejne realizacje pokazują, jak znakomicie obiekty te wpisują się w iberyjskie pejzaże. W sąsiedniej Portugalii jednym z najbardziej znanych przykładów jest obiekt w winnicy Quinta do Portal  zrealizowany wg projektu Alvaro Sizy - laureata Nagrody Pritzkera  z 1992 roku.

Włosi do przemysłu winiarskiego wnieśli nie tylko znakomite marki win.

W okolicy włoskiego Suvereto - w San Lorenzo Alto - jedną z „katedr ku czci wina” – obiekt dla Petry - winnicy rodziny Morettich – zaprojektował Szwajcar - Mario Botta.  Budynek usytuowany  na zboczu wzgórza pięknie wpisuje się w pejzaż mając za tło zbocze góry, która kryje piwnice - serce winnicy.

W regionie Maremma - w Rocca di Frassinello - piwnice w kształcie „kwadratowego amfiteatru” przykrywa  nadziemie w intensywnym  - ceglasto czerwonym kolorze z równie kontrastowymi - intensywnie zielonymi okiennicami. To dzieło laureata Nagrody Pritzkera z 1998 roku – Renzo Piano. Zwieńczenie budynku stanowi szklany pawilon, z którego roztacza się widok na otaczające obiekt winnice rodu Rotschildów.  Z daleka widoczny jest akcent wysokościowy budynku - wieża kontrolna z urządzeniami do pomiaru temperatury i wilgotności powietrza.

Niezwykłym wielofunkcyjnym obiektem - wpisanym w pełnym tego słowa znaczeniu w toskański pejzaż regionu Chianti - jest Cantina Antinori  – inwestycja zrealizowana przez florenckie biuro Archea  Associati dla rodziny Antinori, kultywującej ponad 600-letnią tradycję winiarską, zapisując się w znaczący sposób w historię winiarstwa.

W skład zespołu wchodzi muzeum z zachowaną prasą projektu Leonarda da Vinci.

Antinori Winery ( autorzy: Giovanni Polazzi, Laura Andreini, Marco Casamonti and Silvia Fabi) – obiekt zrealizowany w 2012 roku – jest nominowany do tegorocznej nagrody nagrody Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej za rok 2015 – nagrody Miesa van der Rohe i będąc w finałowej piątce rywalizuje o nagrodę główną między innymi z budynkiem Filharmonii Szczecińskiej.

Przenosząc się ku północy liczne obiekty tego typu można odnaleźć w Austrii, Niem-czech, Rumunii, Węgrzech, również Czechach i Słowacji.

Przykładowo, właściciel winnicy w austriackim Langenlois zatrudnił architekta zza oceanu - Stevena Holla, na podstawie projektu którego została zrealizowana w 2000 roku architektoniczna wizytówka firmy - Loisium – obiekt ekspozycyjny, połączony z siecią starych piwnic winnych w podziemiach budynków Langenlois.  Wkrótce potem zlecenie zostało powiększone o projekt hotelu z bogatym programem spa dla odwiedzających winnice, którego realizację ukończono w 2005 roku. W Hill-Leo Hillinger nie ograniczono się do nowej inwestycji, butelkę dla limitowanej serii wina zaprojektowała sama Zaha Hadid.

Wrocławskie Muzeum Architektury w dniach 06.02. - 30.03.2014 roku gościło wystawę

„Architektura i wino w Europie Środkowej”, która przedstawiała tego typu obiekty z siedmiu krajów: Słowacji, Czech i Moraw, Węgier, Niemiec, Austrii, Słowenii i Włoch. To wystawa pokazująca, jak procesom technologicznym i promocji marek towarzyszy architektura - jak i wina - z najwyższej półki.

Poruszając temat „winny” nie sposób nie pominąć Francji, a w niej – regionu Bordeaux.

Laureat nagrody Pritzkera w 1994 roku - Christian de Portzamparc zrealizował dla winnicy Château Cheval Blanc obiekt, którego realizację ukończono w 2011 roku.

Biały żelbetowy żagiel lekko unoszący się nad winnicą stanowi nowy symbol winnicy i nową wizytówkę jej właścicieli.

Wprawdzie w kopalni w Wieliczce znaleziono nasiona winnej latorośli ( sprzed min. 12 mln lat), znawcy historii zaczątki tradycji winiarskich na terenach dawnej Polski datują na wiek X-ty, lecz nie był to proces ciągły.

W „Encyklopedii staropolskiej” Zygmunt Golger napisał: „ Upowszechnienie się w w. XVII wina w Polsce.., wywołało słuszne okrzyki zgrozy i narzekania na zbytek i opilstwo, bo kraj wina nie produkował a sprowadzane z południa Europy kosztowało drogo”.

Aktualnie Polska odrabia powoli zaległości w tej branży i posiada już około 400 winnic.

Nie podąża jeszcze za tym tradycja - już mocno zakorzeniona w świecie - budowania obiektów z tym przemysłem związanych i turystyki opartej o nie, mimo  tylu godnych przedstawicieli tej branży, którzy tej lekcji udzielają swym przykładem. Wśród nich wymieniony już ród Antinori, kultywujący tradycje winiarskie od 1385 roku, którego dewiza łączy tradycję z przyszłością -  „Tradycja otwiera się na przyszłość” ( La tradizione si apre al futuro). Obiekt projektu  zespołu Archea Associati jest hołdem złożonym przez inwestorów toskańskiej ziemi – regionowi Chianti, bo też  każdy z wymienionych obiektów jest hołdem złożonym lokalnej tradycji. Na równi z tym, co kryją piwnice – coraz częściej otwarte – wizytówką  winiarzy jest architektura obiektów przez nich realizowanych. To jakże wymowne otwarcie na przyszłość – w tym nowych kart  historii architektury współczesnej.

Winnica toskańska w słynnym zagłębiu winiarskim w okolicy Montalcino - okręgu słynącego z produkcji wina Brunello. Pejzaż o zachodzie słońca, w tle gaje oliwne.

Arch. Mario Botta – szkic dla winnicy Petra

Zrealizowany obiekt w winnicy Petra – proj. Mario Botta

Wnętrze piwnic Petry – tunel w głębi wzgórza oświetlony różowo-fioletowym światłem

Winnica Rotschildów w Rocca di Frassinello - proj. Renzo Piano

Pod zadaszeniami na rozległym tarasie odbywa się pierwsza selekcja winogron.

Stopnie prowadzące na najniższy poziom zwiedzania… i poziom najwyższy – taras

 

Tekst i zdjęcia: Urszula Madeja-Kulecka

Olsztyn, luty 2014 – luty 2015